اما در اين مورد غير از اين مصدر تا كنون به مدرك ديگرى برنخورده‌ايم . عاشورا در زمان جاهليت و ميان قريش در سنن دارمى روايت شده كه رسول خدا ( ص ) فرمود : اين روز ، روز عاشورا است و قريش اين روز را در جاهليت روزه مىگرفتند ، پس هر كدام شما ( مسلمين ) دوست دارد ، روزه بگيرد و هر كدام دوست دارد ، روزه را ترك كند . « 1 » در كتاب موطأ مالك آمده : « إِنَّ عائِشَةَ قالَتْ : كانَ يَوْمُ عاشُوراءِ يَوْماً تَصُومُهُ قُرَيْشُ فِى الْجاهِلِيَّةِ وَ كانَ الرَّسُولُ ( ص ) يَصُومُهُ فِى الْجاهِلِيَّةِ . . . » « 2 » در صحيح بخارى نقل شده : « إِنَّ قُرَيْشاً كانَتْ تَصُومُ يَوْمَ عاشُوراءِ فِى الْجاهِلِيَّةِ ثُمَّ أَمَرَ رَسُولُ اللَّه ( ص ) بِصِيامِهِ حَتّى فُرِضَ رَمَضانُ . . . » « 3 » در كتاب نيل الأوطار آمده : « إِنَ أَهْلَ الْجاهِلِيَّةِ كانُوا يَصُومُونَ يَوْمَ عاشُوراء وَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ( ص ) صامَهُ وَ الْمُسْلِمُونَ قَبْلَ أَنْ يُفْرَضَ رَمَضانُ . » « 4 » عاشورا بعد از اسلام و قبل از وجوب روزه ماه رمضان در صحيح بخارى از ابن عمر نقل شده : « صامَ النَّبِىُّ ( ص ) عاشُوراءَ وَ أَمَرَ بِصِيامِهِ فَلَمَّا فُرِضَ رَمَضانُ تَرَكَ . » « 5 » و نيز در صحيح بخارى از عايشه نقل شده : رسول خدا ( ص ) به روزه روز عاشورا امر كرد تا هنگامى كه روزه ماه رمضان واجب شد . آن گاه فرمود : « هر كس مىخواهد ، روز عاشورا را روزه بگيرد و هر كس مىخواهد افطار كند . » « 6 » در كتاب جامع أحاديث الشيعه از كتاب من لا يحضره الفقيه از امام باقر ( ع ) نقل شده : محمد بن مسلم و زراره از آن حضرت از روزه روز عاشورا سؤال كردند ، فرمود :

--> ( 1 ) . سنن دارمى ، ج 2 ، ص 22 . ( 2 ) . موطّأ مالك ، ج 1 ، ص 219 ؛ سنن دارمى ، ج 2 ، ص 23 . ( 3 ) . صحيح بخارى ، ج 3 ، ص 31 . ( 4 ) . نيل الأوطار ، ج 4 ، ص 326 . ( 5 ) . صحيح بخارى ، ج 3 ، ص 31 . ( 6 ) . همان ، ج 3 ، ص 31 .